Walne
Zebranie, które odbyło się końcem czerwca nie zakończyło pasma przemian
w Polskim Stowarzyszeniu Przetwórców Tworzyw Sztucznych. Szybki rozwój
Organizacji związany między innymi z przeprowadzką siedziby do
Warszawy, energiczną działalnością kilku członków Zarządu oraz nowej
dyrektorki biura, wstąpienie do PSPTS kilku znaczących na polskim rynku
firm doprowadziło do sytuacji, w której należało jeszcze raz przemyśleć
wytyczone kilkanaście tygodni wcześniej cele i dokonać zmian
personalnych w składzie Zarządu.
***
28 września 2004 roku w sali konferencyjnej CIECH w Warszawie odbyło
się Nadzwyczajne Walne Zebranie. Dzięki sprawnej organizacji, tym razem
zdecydowanie bardziej dopisało zainteresowanie członków. Na wezwanie
Zarządu stawiło się prawie sześćdziesiąt osób. Mimo to, liczba
uprawnionych do głosowania okazała się mniejsza od wymaganego quorum.
Zgodnie ze Statutem dopiero drugi termin zebrania zwołany półgodziny
później był upoważniony do podejmowania uchwał.
Sprawnie dokonano wyboru prezydium Walnego Zebrania. Jego przewodniczącym został prawnik Paweł Kaczorowski. Powołano komisje: Mandatowo-Skrutacyjną oraz Uchwał i Wniosków.
Leszek Gniadek w imieniu Zarządu przedstawił sprawozdanie z
działalności Stowarzyszenia i Biura, wskazując na znaczną aktywizację
działalności w wielu dziedzinach. Mówił o nawiązaniu i odnowieniu
kontaktów z ministerstwami i innymi organami administracji ważnymi z
punktu widzenia działalności branży przetwórstwa tworzyw sztucznych,
spotkaniach z przedstawicielami zagranicznych stowarzyszeń i
europejskiej Federacji EuPC. Wspomniał o aktywnych działaniach
zmierzających do pozyskiwania nowych członków Stowarzyszenia i
sukcesach w tym zakresie, o weryfikacji listy członków, o akcjach
informacyjnych. Poinformował także o wcześniejszej rezygnacji Jacka
Głębockiego z funkcji Prezesa i członka Zarządu Stowarzyszenia. Na
zakończeni swego wystąpienia powiedział: "Uważamy, ze zostało zrobione
sporo, aczkolwiek zdajemy sobie sprawę, ile jeszcze przed nami. Myślę,
ze jesteśmy wystarczająco zdeterminowani do tego, żeby przywrócić
Stowarzyszeniu należną mu pozycję. Oczekujemy od naszych członków,
czyli Państwa, wszelkich sugestii dotyczących kierunków działania. Nowy
Zarząd na pewno skorzysta z każdej konstruktywnej uwagi i wprowadzimy
ją do programu działania."
Po tym wystąpieniu, rozgorzała ożywiona dyskusja. Takiego zaangażowania
mówców, nie obserwowano na Walnych Zebraniach ostatnich kilku kadencji.
Nie szczędzono słów krytyki, wskazywano zaniedbania, ale też w
wystąpieniach drogi odbudowy znaczenia i prestiżu Stowarzyszenia. W
imieniu grona członków wystąpił Tadeusz Nowicki (Ergis SA). Powiedział
zebranym: "Podjąłem pracę dotyczącą poprawy sytuacji w Stowarzyszeniu
na podstawie przekonania, że Stowarzyszenie nie działa tak, jak powinno
i nie reprezentuje całej branży. W obecnej formie Stowarzyszenie nie ma
dostatecznej siły, aby wywierać wpływ na administrację oraz procesy
legislacyjne. Ponadto część zarządu nie spełnia wymogów potrzebnych do
piastowania zajmowanych stanowisk. Jako. przedstawiciele członków
wspierających zadeklarowaliśmy wpłacanie na rzecz Stowarzyszenia
wysokich składek po to, aby mogło ono właściwie działać. Mają zatem
nadzieję, że dzisiejsze spotkanie będzie punktem zwrotnym."
Leszek Gniadek przedstawił podjętą wcześniej uchwałę Zarządu: "W
związku z chęcią odbudowy roli Stowarzyszenia na rynku polskim jak i
europejskim, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom swoich członków oraz
mając na uwadze fakt, iż w obecnym składzie Zarządu utrudniona jest
realizacja zadań statutowych, Zarząd oddaje się do dyspozycji
Nadzwyczajnego Walnego Zebrania z prośbą o skwitowanie za okres od VI
Walnego Zebrania PSPTS do daty obecnego Nadzwyczajnego Walnego Zebrania
PSPTS." Wybór nowych władz Stowarzyszenia przez Zebranie stał się
nieodzowny. Krzysztof Kaczorowski (Chemeko) zaapelował o powołanie
nowych władz, które będą reprezentatywne. "Jeżeli teraz powołamy
właściwe organy, mamy szanse na dobre i skuteczne działanie. Jest to
jedna z ostatnich szans, żeby zgromadzić się wokół ludzi, którzy mogą
pomóc Stowarzyszeniu" - powiedział były prezes Anwilu.
W głosowaniu tajnym odwołano Zarząd, Komisję Rewizyjną, Sąd Koleżeński.
Przewodniczący Zebrania stwierdził, że absolutorium zostało udzielone
Leszkowi Gniadkowi, Grzegorzowi Kalisiakowi oraz Jackowi Zielińskiemu.
Zgromadzeni zgłasili kandydatów do nowych władz. Tajne wybory przyniosły następujące wyniki:
w skład Komisji Rewizyjnej weszli:
Małgorzata Kot
Stanisław Chmielewski
Ryszard Zakrzewski
W skład Sądu Koleżeńskiego weszli:
Maria Obłój-Muzaj
Krzysztof Kaczorowski
Henryk Gołębiewski.
Komisja Mandatowo-Skrutacyjna ogłosiła także wyniki wyborów do Zarządu.
Zarząd Polskiego Stowarzyszenia Przetwórców Tworzyw Sztucznych (już po
ostatecznym ukonstytuowaniu się swojego grona) jest następujący
Leszek Gniadek (ZA w Tarnowie) - Prezes
Tadeusz Nowicki (Ergis) - Wiceprezes
MaciejTrojnarski (Wavin) - Członek Zarządu ds. organizacyjnych
Jacek Zieliński (TCT) - Członek Zarządu ds. finansowych
Andrzej Błasiak (Anwil)
Grzegorz Kalisiak (Organika)
Końcową cześć zebrania zajęła dyskusja nad wysokością składek
członkowskich. Ich przyjęta wielkość zależna proporcjonalnie do obrotu
firmy za poprzedni rok rozliczeniowy w części dotyczącej przetwórstwa
tworzyw sztucznych przedstawiona została w tabeli.
Na zakończenie Przewodniczący Zebrania podziękował wszystkim za przybycie i zamknął Nadzwyczajne Walne Zebranie.
Nasz globalny przemysł
Przyczynami
znacznego "ilościowego" rozwoju światowego przemysłu tworzyw sztucznych
i gumy są wzrost liczby ludności, rosnące światowe zapotrzebowanie
wynikające z wyzwań związanych z rozwojem infrastruktury przemysłowej i
społecznej wymagających podjęcia w wielu częściach świata. Istotny
rozwój "jakościowy" mający miejsce na rynkach państw rozwiniętych
bierze się z coraz to nowych zastosowań tworzyw sztucznych i gumy oraz
z zastępowania nimi innych materiałów, takich jak szkło czy metale, w
tradycyjnych zastosowaniach.
W roku 2003 na całym świecie wyprodukowano około 221 milionów ton
tworzyw sztucznych i gumy. Z tego około 176 milionów ton wytworzono w
formie pierwotnych tworzyw, tzn. występujących w formie surowców
przetwarzanych później na wyroby gotowe. Na produkcję między innymi
opon i innych wyrobów technicznych zużyto około 19 milionów ton gumy.
Pozostałe 30 milionów ton polimerów wykorzystano do produkcji produkcji
włókien, farb, klejów, dyspersji i powłok. Wspomniane 176 milionów ton
stanowi nowy rekord w światowym zużyciu tworzyw sztucznych. W ciągu
ostatnich trzech lat zużycie wzrosło o 26 milionów ton, tj. średnio o
5,5% na rok. Tempo wzrostu było zatem dokładnie takie samo jak od roku
1990. Kontynent azjatycki jest od kilku lat największym konsumentem
tworzyw sztucznych. W roku 2003 udział krajów azjatyckich, z
wyłączeniem Japonii, w światowym zużyciu tworzyw sztucznych wyniósł
32%, udział Japonii wyniósł 6%. Azja zostawiła zatem daleko w tyle
Amerykę (25% Ameryka Północna i 5,5% Ameryka Łacińska) i Europę (22%
Zachodnia i 3,5% Wschodnia). Ponad połowę zużywanych tworzyw stanowią
nadal poliolefiny: na czele listy jest polietylen (32,5%) i
polipropylen (20%), dalej są PCW (16,5%), polistyren (8,5%),
poliuretany (5,5%), PET (5%) i kopolimery styrenu (ABS, SAN, ASA)
(3,5%).
W roku 2003 przetworzono w przybliżeniu 19 milionów ton gumy i
kauczuków syntetycznych - o 5% więcej niż w roku 2002. Na tym rynku
numerem 1 są Chiny. Z zużyciem na poziomie 3,06 milionów ton Chiny były
największym konsumentem już w roku 2002, wyprzedzając USA (3 mln ton),
Japonię (1,88 mln ton), Indie (871 tys. ton) i Niemcy (859 tys. ton).
W Europie wielkość rynku tworzyw sztucznych i gumy to 47 milionów ton.
Mniej więcej 40 milionów ton zużywa Europa Zachodnia, a wschodnia 7
milionów ton. Największym konsumentem tworzyw sztucznych w Europie
Zachodniej są Niemcy (30%), dalej Włochy (18,9%), Francja (11,9%),
Wielka Brytania (10,7%) i Hiszpania (8,9%). W Europie Zachodniej 78%
całości zużycia(co odpowiada 31 milionom ton jeśli zaliczyć do nich
również PET i kopolimery styrenu) stanowią tworzywa wielkotonażowe. Na
tworzywa konstrukcyjne i poliuretany przypada po 3 miliony ton (7%), na
gumę i kauczuki syntetyczne 3,3 miliony ton (8%). Najważniejszym
kierunkiem zastosowań tworzyw w Europie Zachodniej w roku 2003 był
przemysł opakowań (38,1% zużycia całkowitego). Drugi w kolejności był
przemysł artykułów gospodarstwa domowego i towarów konsumpcyjnych
(razem 22,3% zużycia). Budownictwo był trzecim konsumentem tworzyw
(17,6%), dalej przemysł elektrotechniczny i elektroniczny (7,3%) oraz
motoryzacyjny (7%).
Większa konkurencja w przetwórstwie tworzyw Dla wielu
przetwórców tworzyw umiędzynarodowienie swojej działalności stanowi
pierwszą pozycję na liście zadań do wykonania. Globalni użytkownicy
końcowi poszukują dostawców, którzy również działają na skalę światową
i są w stanie dostarczyć w dowolnym miejscu świata produkt o idealnie
identycznych parametrach i jakości. Globalizacja produkcji samochodów,
urządzeń elektronicznych, sprzętu telekomunikacyjnego, opakowań i
towarów konsumpcyjnych, zmusza przetwórców tworzyw do budowy zakładów
produkcyjnych w karajch innych niż ich dotychczasowe obszary działania,
tak by móc zaopatrywać swoich klientów.
W reakcji na tendencje globalizacyjne i zmierzające do ograniczania
kosztów od kilku lat trwa konsolidacja przemysłu przetwórstwa tworzyw,
na przykład wśród dostawców przemysłu motoryzacyjnego i producentów
opakowań. Podczas gdy stopień konsolidacji wśród producentów wyrobów
standardowych, takich jak na przykład płyty i profile, jest na
Zachodzie już wysoki, struktury zaopatrzenia na rynkach azjatyckich są
nadal rozproszone. Eksperci przewidują, że w średnim okresie nastąpi
konsolidacja i fala koncentracji.
Podczas gdy wschodni sąsiedzi Unii Europejskiej i państwa Azji
Południowowschodniej od wielu lat skutecznie poszukiwały możliwości
penetracji rynku europejskiego, to przetwórcy w USA dopiero od niedawna
znaleźli się pod presją konkurentów zagranicznych. Obecnie europejscy i
północnoamerykańscy przetwórcy wspólnie zaangażowani są w intensywną,
coraz bardziej globalną konkurencję z dostawcami z Azji
Południowowschodniej.
Od pewnego czasu można zaobserwować zjawisko przenoszenia zakładów
produkcyjnych firm zachodnich z krajów o wysokich kosztach robocizny do
krajów o niższych kosztach pracy. Obecnie nie tylko firmy z USA
rozbudowują swe moce produkcyjne w Meksyku czy też firmy niemieckie w
Czechach i na Węgrzech. Coraz częściej całość produkcja jest
przenoszona do krajów o niskim koszcie robocizny, co ma coraz
poważniejsze konsekwencje dla gospodarek krajów rozwiniętych.
Z punktu widzenia zachodnioeuropejskich przetwórców tworzyw otwarcie
rynków w Europie Wschodniej związane z przystąpieniem do Unii
dziesięciu państw w połowie roku 2004 niesie ze sobą zarówno nowe
możliwości jak i zagrożenia. Zachodnioeuropejskim producentom będzie
łatwiej sprzedać swoje zaawansowane wyroby na rozwijających się rynkach
Europy Wschodniej. Z drugiej strony rynek zachodni, a zwłaszcza
niemiecki, stanie się bardziej dostępny dla konkurentów z krajów o
tańszej robociźnie. Wciąż także poprawiają się standardy technologiczne
wśród przetwórców azjatyckich i wschodnioeuropejskich i ich
poddostawców. By zachować konkurencyjność technologiczną i utrzymać
swoje ośrodki produkcyjne, przynajmniej te wytwarzające bardziej
zaawansowane wyroby, europejscy przetwórcy tworzyw muszą intensyfikować
prace badawczo-rozwojowe oraz innowacyjne i inwestować w najbardziej
wydajne środki produkcji.
Optymalizacja technologii produkcji tworzyw
Jak wspomniano, Azja objęła przodownictwo w statystykach produkcji
tworzyw sztucznych. Kontynent ten dostarcza obecnie 34% światowej
produkcji tworzyw sztucznych (w tym Japonia 7%). Pomimo umiarkowanego
wzrostu, Europa spadła na drugie miejsce (31% światowej produkcji). Co
chwilę słyszymy o nowych inwestycjach w Azji Południowowschodniej
dokonywanych zarówno przez miejscowych producentów surowców chemicznych
i tworzyw, jak i tych z Japonii, Europy i Ameryki. Stanowi to dowód na
to, że region ten wszędzie postrzegany jest jako niezwykle
perspektywiczny.
Mimo ogromnego wzrostu mocy produkcyjnych, przede wszystkim w zakresie
tworzyw wielkotonażowych i półproduktów do poliuretanów, nie można
stwierdzić dążenia do zaspokojenia popytu w Chinach. Wręcz przeciwnie,
ostatnie raporty konsultantów rynkowych przewidują zwiększenie importu
poliolefin do Chin. Sytuacja importowa ma zatem decydujące znaczenie
dla kształtowania się cen tworzyw wielkotonażowych.
Dla zachowania konkurencyjności producenci tworzyw reagują na te
zjawiska przeprowadzając racjonalizację, reorganizację kanałów
dystrybucji, a także poprzez restrukturyzacje, łączenie i przejmowanie
firm. W celu spełnienia powszechnych standardów jakościowych wyrobów i
jednocześnie zapewnienia ekonomiczności produkcji, producenci
optymalizują koszty poprzez wdrażanie najnowszych technologii. W
zakresie prac rozwojowych producenci bardziej skupiają się na
poprawianiu technologii produkcji i na badaniach nad nowymi
katalizatorami, niż na badaniach podstawowych nad właściwościami
tworzyw masowych. Istnieją nadal duże możliwości usprawnienia produkcji
poliolefin poprzez rozwój technologii katalizatorów, zwłaszcza że dziś
zdolności produkcyjne największych instalacji sięgają 350000 - 400000
ton na rok, gdy jeszcze dwa lata temu wynosiły zaledwie 80000 - 100000
ton na rok. Producenci dysponujący szczególnie atrakcyjnymi
technologiami próbują sprzedać licencje na nie innym producentom.
Sprzedaż produkcji z tak wielkich instalacji wymaga odpowiedniego
udziału w rynku światowym. W konsekwencji proces konsolidacji wśród
producentów tworzyw sztucznych trwający od lat osiemdziesiątych wzmaga
się na całym świecie.Na przełomie tysiącleci przebiegał on nadal w
szybkim tempie i obejmuje prawie wszystkich największych uczestników
rynku. Skupiając się na produkcji na skalę światową producenci często
pozbywają się swoich małych działów produkcji wyrobów niszowych na
rzecz firm wyspecjalizowanych. Poprzez spółki joint-venture, spółki
partnerskie lub umowy handlowe z producentami i dystrybutorami o
ustalonej pozycji rynkowej wielu światowych producentów wchodzi na
rynki lokalne i jednocześnie utrwala i rozszerza swoją obecność na
rynku światowym.
Choć rynek dostawców w Europie jest już stosunkowo silnie
skonsolidowany (pięciu największych producentów tworzyw
wielkotonażowych posiada od 70 do 90% udziałów w rynku) to żaden
producent nie ma dwucyfrowego udziału w rynku światowym, co pokazuje
jakie są jeszcze możliwości konsolidacji transkontynentalnej.
Proces łączenia się dużych producentów surowców spowodował zmianę roli
firm zajmujących się sporządzaniem mieszanek. Jako dostawcy materiałów
dla, na przykład, przemysłu motoryzacyjnego i elektrotechnicznego ich
zakłady wytwórcze muszą być rozprzestrzenione po całym świecie. Mogą
stać się uczestnikami przedsięwzięć w tym segmencie rynku tylko jeśli
mają odpowiednie możliwości techniczne i mogą prowadzić prace
rozwojowe. Z drugiej strony duzi producenci tworzyw w średnim
horyzoncie czasowym współpracują z niewielką liczbą partnerów -
dystrybutorów - w Europie na ogół co najwyżej dwoma. Obecność w całej
Europie lub przynajmniej wybitna pozycja na rynku kilku ważnych krajów
jest szczególnie istotna dla europejskich producentów tworzyw przy
dokonywaniu wyboru partnerów.
Maszyny do przetwórstwa tworzyw Światowa produkcja maszyn do
przetwórstwa tworzyw i gumy osiągnęła maksimum wszech czasów w roku
2000. Wartość produkcji (bez osprzętu i oprzyrządowania) osiągnęła
wówczas 19,5 miliardów euro. Po tym rekordowym roku nastąpił ostry
spadek koniunktury o ponad 12% do 17,1 miliarda euro, po czym w roku
2002 nastąpił tylko nieznaczny wzrost (17,5 miliarda euro).
W roku 2002 na światowym rynku producentów maszyn do tworzyw i gumy
prym wiodły Niemcy (23,8% udziału). Producenci włoscy (13,9%)
powtórzyli swoje osiągnięcie z poprzedniego roku i obronili drugą
pozycję którą zabrali USA w roku 2001. Stany Zjednoczone straciły kilka
dziesiątych procenta w udziale w rynku światowym, ale zdołali utrzymać
trzecią pozycję mając 11,7% udziału w rynku. Producenci japońscy
odzyskali trochę ze swej pozycji, po stracie rok wcześniej, osiągnęli
8,7%. Produkcja w Austrii, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii spadła,
natomiast wzrosła w Kanadzie, na Tajwanie, w Hiszpanii i we Francji.
Niemcy są nie tylko największym producentem, ale również największym
eksporterem maszyn do tworzyw i gumy - wartość eksportu wyniosła prawie
3,1 miliarda euro. Do czołowych eksporterów należy ponadto Japonia
(1,65 mld euro), Włochy (1,37) i USA (922 mln).
Rynki maszyn do tworzyw i gumy są odzwierciedleniem wspomnianych
wcześniej tendencji rynkowych w poszczególnych krajach. Chiny (włącznie
z Hongkongiem) były w roku 2002 największym na świecie importerem
maszyn do tworzyw i gumy importując za kwotę 1,96 miliarda euro, co
stanowiło 17% wartości maszyn sprzedanych na całym świecie (11,7 mld).
USA (1,55 mld) i Niemcy (585 mln) zajęły drugie i trzecie miejsce, a
dalej były: Francja (467 mln), Meksyk (449), Hiszpania (402), Wielka
Brytania (401), Włochy (318), Kanada (309), Japonia (257).
Podczas gdy wśród producentów tworzyw sztucznych doszło już do wielu
fuzji, w sektorze maszyn do tworzyw nie można dostrzec dużych ruchów
konsolidacyjnych. Niektóre firmy zawęziły zakres swojej działalności,
określiły podstawowe dziedziny produkcji albo wzmocniły swoją pozycję
na ważnych rynkach poprzez utworzenie spółek joint-venture lub centrów
produkcji. Różni producenci osprzętu z kolei poszerzyli zakres
produkcji, by umożliwić przetwórcom zdobywanie całego wyposażenia z
jednego źródła. W czasie gdy wielu dostawców w USA stara się oferować
pełną gamę kompletnego osprzętu, tendencja ta nie jest wyraźnie
zauważalna w Europie.
W ostatnich dwóch latach, kiedy to rynek zniżkował, wielu producentów
maszyn do tworzyw i gumy zrealizowało programy wewnętrznej
optymalizacji i konsolidacji. Mały popyt, który nadal dotyczy wielu
rodzajów wyrobów, wywołał nacisk na obniżkę cen maszyn pomimo rosnących
wymagań co do ich możliwości technicznych. Po załamaniu gospodarczym,
po atakach terrorystycznych z 11. września wielu amerykańskich
producentów maszyn znalazło się w trudnej sytuacji. Obserwowano
zmniejszanie mocy produkcyjnych, konsolidację produkcji, zamknięcia
zakładów, a nawet bankructwa. Sytuację pogarszał fakt, że dostawcy byli
mocno zorientowani na rynek wewnętrzny i stosunkowo mało eksportowali.
Popyt na maszyny do tworzyw w USA w roku 2003 nie powrócił jeszcze do
dawnego stanu.
Ciągły wzrost gospodarczy w Chinach i w większości państw Azji
Południowowschodniej skłania coraz większą liczbę europejskich
producentów do wzmacniania swojej pozycji na tamtejszych rynkach
lokalnych. Lista inicjatyw jest długa. W obszarze produktów wysokiej
jakości i o szerokich możliwości producenci europejscy czerpią przede
wszystkim ze swoich zdolności konstrukcyjnych i szerokich możliwości
technologicznych. Nawet w krajach rozwijających się często nie ma
żadnej alternatywy dla maszyn europejskich gdy wymagana jest absolutna
niezawodność i najwyższa jakość. Większość ekspertów przewiduje że w
światowym przemyśle produkcji maszyn do tworzyw sztucznych przez długi
czas jeszcze dominować będą firmy średniej wielkości.
Prognozy rozwoju do roku 2010 Zużycie tworzyw sztucznych na
głowę ludności w europie Zachodniej wzrastało w ciągu ostatnich 30 lat
w tempie 4,4% na rok, czyli ponad dwa razy szybciej niż produkt
narodowy brutto (1,8%). Na całym świecie zużycie wzrastało średnio 2,2
razy szybciej niż następował rozwój gospodarczy w państwach
uprzemysłowionych, mniej więcej trzy razy szybciej w krajach
"wschodzących rynków" i zwykle trzy do czterech razy szybciej w krajach
rozwijających się.
Prognoza do roku 2010 przewiduje wzrost średniego światowego zużycia
tworzyw sztucznych na głowę ludności z 28 kg w roku 2003 do 37 kg w
roku 2010. Największy wzrost procentowy ma nastąpić w Europie
Wschodniej (średnio 7% na rok do 24 kg w roku 2010), następnie w Azji
Południowowschodniej (6%, do 25 kg) i Ameryce Łacińskiej (4%, do 28
kg). Startując ze znacznie wyższego poziomu w krajach rozwiniętych
tempo wzrostu będzie niższe (pomiędzy 3 a 3,5%). Zużycie na głowę
ludności w Ameryce Północnej ma osiągnąć w roku 2010 poziom 133 kg (w
2003 roku 104 kg), w Europie 125,5 kg (99 kg), w Japonii 105 kg (85 kg).
Przewiduje się zatem że średnioroczne tempo światowego wzrostu zużycia
tworzyw sztucznych do roku 2010 wyniesie 5,1%. Zgodnie z powyższym
światowy popyt na tworzywa ma wzrosnąć do 250 milionów na ton rocznie.
Do tego czasu rynki azjatyckie, ze względu na swoje ponadprzeciętne
roczne tempo wzrostu (6,5%), odpowiedzialne będzie za 41,5% światowego
zużycia, natomiast udział Ameryki Północnej i Europy, przy ich tempie
wzrostu poniżej średniej światowej (odpowiednio 4,5 i 4%), stanowić
będzie tylko jedną czwartą (dla każdego kontynentu). Obecne inwestycje
w przemyśle tworzyw sztucznych już odzwierciedlają te prognozy.
Dla polietylenu przewiduje się wzrost w tempie 5%, a dla polipropylenu
6%. Produkcja polistyrenu ma wzrastać o 4,4%, a PCW o 4,2% na rok.
Wśród tworzyw konstrukcyjnych wzrost zużycia kopolimerów styrenu
osiągnie przez następne osiem lat tempo 6% na rok, wzrost zużycia
poliamidów 6,5%, poliwęglanów 8%, a PET 10%. Według prognozy, zużycie
poliuretanów zwiększać się będzie o 5,5% na rok.
Nowe możliwości wiązane z tworzywami sztucznymi Producenci
wtryskarek z całego świata, obecni na K 2004 pokazali wprowadzone
innowacje. Wystawiano elastyczne i wydajne maszyny o wysokim poziomie
automatyzacji, jak również zaawansowany technicznie osprzęt do
specjalistycznych zastosowań. Pod względem technologii produkcji na
wystawie pokazano szereg nowatorskich rozwiązań, często stanowiących
połączenie różnych wyspecjalizowanych technologii. Jeśli chodzi o
maszyny, główną rolę odgrywały napędy do wtryskarek. Energooszczędne
napędy całkowicie elektryczne nie są już stosowane wyłącznie w
całkowicie zelektryfikowanych maszynach ale również w maszynach z
hybrydową modułową technologią napędową. Maszyny całkowicie
elektryczne, mające bardzo duży udział na rynku azjatyckim i stanowiące
prawie ćwierć rynku Ameryki Północnej, zdobyły jak dotąd stosunkowo
małe uznanie w Europie.
Napędy bezpośrednie o dużym momencie, które obchodzą się bez przekładni
i przez to oferują większą niezawodność i mniejsze wymagania
konserwacyjne, są coraz częściej wykorzystywane we wtryskarkach i z
stanowiły ważny temat prezentacji producentów w Düsseldorfie.
Coraz więcej producentów wytłaczarek i linii do wytłaczania stosuje
napędy bezpośrednie o wysokim momencie. Są one łatwiejsze w
eksploatacji i utrzymaniu, zajmują mniej przestrzeni i pozwalają
zaoszczędzić ponad 10% energii. Wielu producentów maszyn pokłada swoją
wiarę w warte swojej ceny wytłaczarki standaryzowane. Maszyny te,
często określane mianem wytłaczarek "plug and play", mogą być szybko
dostarczone i uruchomione i są łatwe w eksploatacji, a jednocześnie
bardzo elastyczne.
Jeśli chodzi o wytłaczanie folii, producenci sprzętu poprawili
wydajności maszyn zarówno do produkcji folii rozdmuchiwanej jak i
wylewanej. Uczynili polipropylen standardowym surowcem do produkcji
folii rozdmuchiwanej. Folia trójwarstwowa stała się powszechnym
standardem. Stale poprawiane są właściwości folii pięciowarstwowych
poprzez wytwarzanie cieńszych warstw uszczelniających, stosowanie mniej
ilości dodatków i lepszą kontrolę równomierności grubości warstw.
Technologia wielowarstwowa zdobywa coraz większą popularność w
produkcji dużych pojemników formowanych rozdmuchowo. Rozwija się
formowanie PET przez rozdmuchiwanie i rozciąganie. Wydajność na gniazdo
uległa znacznemu zwiększeniu, jednocześnie obniżono masę pojemników.
Średnią masę typowej butelki 1,5-litrowej obniżono o około 10%,
natomiast wydajności dużych maszyn dwustopniowych wynoszą od 1500 do
1600 butelek na godzinę na gniazdo.
W termoformowaniu elementów wnętrza samochodu coraz większego znaczenia
nabiera kształtowanie w formach wklęsłych. Zaletą jest równomierność
parametrów gotowego wyrobu, niezależnie od promienia zakrzywienia
elementu, narożników, krawędzi. Wśród opakowań termoformowanych coraz
większe zastosowanie znajdują materiały na bazie PET, również ze
względu na swój połysk i możliwość stosowania w piecykach
mikrofalowych. Na K 2004 pokazano nowoczesne maszyny i sprzęt
gwarantujące pełną automatyzację procesu produkcyjnego i zintegrowaną
kontrolę jakości do 100% wszystkich elementów.
Przemysł gumowy również przedstawił nowości. Mieszanki z krzemionką są
coraz częściej używane w produkcji opon. Zwiększają one przyczepność i
obniżają hałas w trakcie eksploatacji, ale jednocześnie mają silne
właściwości ścierające i wymagają modyfikacji urządzeń do mieszania i
wytłaczania poprzez zastosowanie odpornych na ścieranie elementów oraz
efektywnej regulacji temperatury. Dla wytłaczarek opracowywane są
programy komputerowe symulujące przebieg procesu ciągłej wulkanizacji.
Pompy zębate do przetwarzania gumy, czy to samodzielne czy w połączeniu
z wytłaczarkami, stają się coraz bardziej popularne, na przykład w
produkcji formowanych wstępnie półwyrobów. W budownictwie i przemyśle
motoryzacyjnym stosuje się coraz więcej materiałów odpornych na
temperatury i niepalnych. Stawiają one odpowiednie wymagania
konstrukcji ślimaków i układom regulacji temperatury w wytłaczarkach.
***
Powyższy artykuł stanowi skrót wykładu wygłoszonego przez Ulricha
Reifenhausera, przewodniczącego Rady Wystawców K 2004, z okazji
międzynarodowych konferencji prasowych odbytych w lecie w całej Europie
i zapowiadających targi w Düsseldorfie.
Europejskie folie
Studium
opracowane przez firmę Applied Market Information (AMI) wskazuje, że
firmy produkujące folie polietylenową mają coraz większe moce
wytwórcze. Jest to połączony rezultat wzrostu rynku oraz
restrukturyzacji i konsolidacji wśród producentów. Gdy AMI badało
ostatnio tę branżę w roku 1999 średni producent folii przetwarzał na
folię nieco poniżej 5.000 ton polietylenu na rok. Do roku 2003 ta
średnia wzrosła do prawie 5.800 ton. Można obliczyć, że średni
producent folii pracuje na 8 liniach rozdmuchujących. Ta zmiana
wielkości zaszła w wyniku stabilnego wzrostu produkcji i jednoczesnego
zmniejszenia liczby działających zakładów. Zużycie polietylenu do
wytłaczania folii wzrastało w okresie 2000-2003 w tempie nieco ponad 2%
na rok. Jednak studium podaje, że od roku 1999 nastąpił w Europie
spadek o 2,6% w łącznej ilości zakładów wytwarzających folię
polietylenową.
Ta tendencja wystąpiła jednak tylko w Europie Zachodniej podczas gdy w
Europie Środkowej ilość producentów folii wzrosła o ponad 20%. Przy
szybszym wzroście rynku w Europie Środkowej (średnio o 6% na rok w
latach 2000-2003) istnieją nadal możliwości dla powstawania nowych
firm. Spadek ilości wytwórców folii na Zachodzie był w dużej mierze
wynikiem konsolidacji i restrukturyzacji wśród czołowych grup przy
stosunkowo niewielkiej ilości nowych uruchomień.
Największy spadek ilości producentów nastąpił w Wielkiej Brytanii.
Wszystkie czołowe firmy w branży w ostatnich dwóch latach zamykały
swoje zakłady. Wielka Brytania szczególnie mocno odczuła import z Azji
gotowych woreczków, które w tym kraju stanowią ponad jedną trzecią
rynku wyrobów z folii PE. Zróżnicowanie losów producentów folii PE
widoczne jest w strukturze popytu na poszczególne wyroby z folii. W
obszarach tradycyjnych, takich jak torby do noszenia czy worki na
odpadki, wzrost pod względem wielkości produkcji był niewielki ze
względu na stosowanie cieńszych folii i coraz większy udział w
produkcji polimeru odzyskiwanego, często w połączeniu z utratą mocy
produkcyjnych na rzecz tańszych regionów poza Europą Zachodnią.
Najsilniejszy wzrost w sektorze folii PE ma miejsce na rynku folii
stretch, folii do celów higienicznych i folii technicznych
współwytłaczanych.
Przez następne pięć lat spodziewany jest dalszy rozwój europejskiego
przemysłu wytłaczania folii w tempie 2-3% na rok. Jeśli takie tempo
zostanie utrzymane, w roku 2008 wielkość produkcji osiągnie ponad 8,5
milionów ton. Jednak wzrost ilości niekoniecznie musi oznaczać dla
wytwórców folii wzrost dochodów. Na obecnym konkurencyjnym rynku
producent folii będzie nadal znajdował się z jednej strony pod
naciskiem klientów wymuszających obniżanie kosztów, i z drugiej
tendencji inflacyjnych obserwowanych u dostawców surowców. Wynikiem
tego będzie zapewne dalsza konsolidacja i restrukturyzacja w branży
wytłaczania folii polietylenowej.
Branża wytłaczania folii PE w Europie (jednostki produkcyjne)
1999
2003
Włochy
295
277
Wielka Brytania
189
161
Francja
144
140
Niemcy
125
115
Hiszpania
111
103
Skandynawia
79
76
Benelux
62
58
Pozostałe kraje Europy Zachodniej
111
107
Europa Środkowa
205
249
***
Rosnąca konkurencja ze strony dużego importu tanich wyrobów z
państw Azji takich jak Chiny jest jednym z większych wyzwań które
zmuszają europejskich producentów folii specjalnych do zmiany swoich
strategii w celu utrzymania dochodowości. Analiza opublikowana niedawno
przez firmę Frost & Sullivan na temat europejskiego rynku folii
specjalnych (obejmujących folie poliestrowe, poliamidowe, poliimidowe,
poliwęglanowe i fluoropolimerowe) szacuje roczne obroty na tym rynku w
roku 2003 na 1,6 miliarda euro. Do roku 2010 obroty te mają przekroczyć
2 miliardy, przy rocznym tempie wzrostu 3,45%.
Zagrożeniem dla przychodów w tej branży są również tańsze alternatywy,
np. w opakowaniach. Tanie rodzaje folii, takie jak polietylenowe i
polipropylenowe, ograniczają zyski producentów i dostawców w dziedzinie
opakowań, które przynoszą około 44% całości przychodów w europejskiej
branży folii specjalnych. Jednak doskonałe fizyczne i chemiczne
właściwości użytkowe folii specjalnych decydują o szerszych
możliwościach ich zastosowań. Przykładowo, wymóg dłuższej trwałości
wyrobów i lepszej estetyki może zadecydować o stosowaniu drukowanych
folii nylonowych do pakowania żywności.
Folie o wyjątkowych cechach nadal będą stanowić klucz do sukcesu
handlowego, zmuszając producentów do przykładania większej wagi do prac
badawczo-rozwojowych i do zaspokajania wymagań klientów.
Podczas gdy z jednej strony oznacza to zwiększenie kosztów, z drugiej
jednak zapewne wesprze dalszy rozwój rynku, znajdując nowe
zastosowania, takie jak na przykład folie poliestrowe w magnetycznych
nośnikach informacji, folie poliimidowe stosowanych w produkcji
giętkich obwodów drukowanych. Prace badawcze pozwalają ponadto
usytuować się na rynkach o wysokim poziomie atrakcyjności.
Poliestry uszczelniające na gorąco stosowane do zamykania pojemników,
folia nylonowa pochłaniająca tlen stosowana do pakowania żywności i
folia poliwęglanowa jako alternatywa dla lakieru w modułach dachów
samochodowych są przykładami tendencji technologicznych które mogą mieć
wpływ na rozwój rynku europejskiego. Cena stanowi kolejny czynnik
konkurencji na rynku folii specjalnych - istnieje tu duża rozpiętość -
w roku 2003 folię poliestrową można było kupić za 2 euro za kilogram,
podczas gdy cena folii poliimidowych dochodziła do 200 euro. Cena folii
w dużym stopniu zależy od jej ostatecznego zastosowania.
Wyższe koszty opracowania i przetwarzania folii specjalnych w
porównaniu do folii powszechnego stosowania, takich jak polietylenowe i
polipropylenowe, decyduje o wyższych cenach, które skłaniają
użytkowników do poszukiwania tańszych alternatyw. Aby przeciwdziałać
temu niedocenianiu lepszych właściwości które dostępne są za wyższą
cenę, producenci folii specjalnych muszą ciągle wskazywać korzyści
jakie daje stosowanie tych folii.
Zostań redaktorem Twój Serwis Branżowy nr 1 - będziesz miał wyjątkową okazję twórczego udziału w budowaniu encyklopedii branży. Kliknij na "+ Dodaj artykuł" w celu dodania artykułu w określonym dziale. Zanim dodasz artykuł musisz się zarejestrować lub być zalogowanym. Za dodany artykuł otrzymasz od Serwisu w prezencie 50 punktów - promocja trwa do odwołania.
tworzywa,tworzywa
biodegradowalne,tworzywa sztucznych,polimery sztuczne,tworzywa
polimeryzacji,polimeryzacja tworzywa,tworzyw sztucznych,żywice
sztuczne,produkcja tworzyw,tworzywa pcv,tworzywa chemia,tworzywa
pp,tworzywa poliuretanowe,wyroby sztuczne,opakowania sztuczne,włókna
sztuczne,tworzywa pet,sztuczne,recykling tworzywa,tworzywa sztuczne
polimery,zastosowanie tworzyw,tworzywa sztuczna,napełniacze
tworzywa,tworzywa polikondensacyjne,tworzywa produkcja,tworzywo
termoutwardzalne,tworzywo termoplastyczne,tworzywa pvc,opakowania
tworzywa,rury tworzywa,pe tworzywa,barwniki tworzywa,profile z tworzyw
sztucznych,tworzywa mineralne,tworzywa sztuczne
otrzymywanie,lakierowanie tworzyw,producenci tworzyw,polimery i
tworzywa sztuczne,klejenie tworzyw,malowanie tworzyw,sztuczne
barwniki,polietylen tworzywa,tworzyw,włókno sztuczne,tworzywa sztuczne
konstrukcyjne,biodegradacja tworzyw sztucznych,tworzywa
poliamidowe,tworzywa sztuczne podział,napełniacze tworzyw,barwniki
tworzyw,wytłaczanie tworzywa,tworzywa sztuczne przykłady,granulat
tworzywa,granulat tworzyw,www tworzywa sztuczne,wtrysk
tworzywa,tworzywa sztuczne abs,tworzywa sztuczne pdf,tworzywa sztuczne
wikipedia,tworzywa sztuczne recykling,zastosowania tworzyw
sztucznych,giełda tworzyw sztucznych,odlewanie tworzyw sztucznych,młyn
do tworzyw sztucznych,tworzywo sztuczne f3,wtryskiwanie tworzyw
sztucznych,przetworstwo tworzyw,wtryskarki do tworzyw,giełda
tworzyw,gielda tworzyw,tworzywa org,tworzywo sztuczne
rapidshare,instytut przetwórstwa tworzyw sztucznych,wtryskarki do
tworzyw sztucznych,konstrukcja form wtryskowych do tworzyw
termoplastycznych,termoformowanie tworzyw,instytut przetwórstwa tworzyw
sztucznych metalchem,wtryskarka do tworzyw,wytłaczarki do
tworzyw,granulaty tworzyw sztucznych,wtryskarka do tworzyw
sztucznych,historia tworzyw sztucznych,identyfikacja tworzyw
sztucznych,praca tworzywa,tworzywo krzemoorganiczne,tworzywo
eva,najstarsze tworzywo sztuczne,targi przetwórstwa tworzyw
sztucznych,klejenie tworzywa,metalizacja tworzyw,baseny z
tworzywa,tworzywa porowate,tworzywo sztuczne heavi metal,tworzywa
sztuczne poradnik,łączenie tworzyw,identyfikacja tworzyw,prasowanie
tworzyw,maszyny do przetwórstwa tworzyw sztucznych,ceny
tworzyw,barwniki do tworzyw,łączenie tworzyw sztucznych,tworzywo
pcv,tworzywa sztuczne wady i zalety,produkcja z tworzyw,profile z
tworzyw,beczki z tworzywa,pojemnik z tworzywa,z tworzyw
sztucznych,sztachety z tworzywa,produkty z tworzyw sztucznych,płyty z
tworzywa sztucznego,rury z tworzywa sztucznego,pojemniki z tworzywa
sztucznego,obudowy z tworzyw sztucznych,butelki z tworzyw
sztucznych,wyroby z tworzywa sztucznego,tworzywa sztuczne zalety,palety
z tworzywa,opakowania z tworzywa,ceny tworzyw sztucznych,instytut
tworzyw sztucznych,profile z tworzywa,artykuły z tworzyw
sztucznych,siatka z tworzywa,elementy z tworzyw sztucznych,zbiornik z
tworzywa,prasowanie tworzyw sztucznych,pokrycia dachowe z tworzyw
sztucznych,oznaczenia tworzyw sztucznych,metalizacja tworzyw
sztucznych,płyty tworzywa,tworzywa gumowe,produkcja wyrobów z tworzyw
sztucznych,wyroby z tworzywa,producent opakowań z tworzyw
sztucznych,produkcja opakowań z tworzyw sztucznych,tworzywa sztuczne
wady,producent tworzyw,basen z tworzywa,tworzywo
polipropylenowe,wytwarzanie tworzyw sztucznych,tworzywo pe,własności
tworzyw,barwniki do tworzyw sztucznych,klejenie tworzyw
sztucznych,formowanie tworzyw,wytwórnia artykułów z tworzyw
sztucznych,odpady tworzywa,własności tworzyw sztucznych,sztuczne
postarzanie
powierzchniowe,polimery,polistyren,poliamid,opakowania,polipropylen,termoutwardzalne,polimeryzacji,winylu,sztucznych,opakowania
kartonowe,opakowania
tekturowe,odpady,metylu,termoplastyczne,kauczuku,polimetakrylan
metylu,poliestry,polimeryzacyjne,polichlorek
winylu,elastomery,polietylen,kauczuk,polietylenu,kauczuk
syntetyczny,spieniony,polimerów,polimeryzacja,polipropylenu,wytłaczanie,tworzywem,poliuretany,polimerowe,sztucznego,syntetyczne,sztucznymi,biodegradowalne,poliamidowe,metalizowanie,regranulaty,taśma
teflonowa,włókien,kompozyty,poliuretan,sztucznym,własności,klejenie,napełniacze,poliuretanowe,termokurczliwe,teflonowanie,produkcja
tworzywa,tworzywa pe,tworzywa ceny,spawanie tworzywa,chemia
tworzywa,obróbka tworzywa,tworzywa łódź,tworzywa poznań,tworzywa
kraków,tworzywa wrocław,tworzywa warszawa,ms tworzywa,team
tworzywa,tworzywa info,tworzywa szcztuczne,tworzywa sztczne,tworzywa
sztucne,tworzywa sztucze,tworzywa sztuczn,tworzywa sztuszne,tworzywa
szuczne,tworzywa szyuczne,tworzywa włóknotwórcze,forum tworzywa,cena
tworzywa,producent tworzywa,firmy tworzywa,tworzywa cennik,tworzywa
kompozytowe,kanistry z tworzywa,rolki z tworzywa,pręty z
tworzywa,skrzynki z tworzywa,rurki z tworzywa,błotniki z tworzywa,rura
z tworzywa,zaślepki z tworzywa,węże z tworzywa,tworzywa hdpe,butelki z
tworzywa,tworzywa sztuczne pe,śruby z tworzywa,podkładki z
tworzywa,opakowania z tworzywa sztucznego,koła zębate z
tworzywa,zbiorniki z tworzywa sztucznego,kraty pomostowe z
tworzywa,tworzywa sztuczne pcv,sztachety z tworzywa sztucznego,tworzywa
sztuczne ceny,siatka z tworzywa sztucznego,elementy z tworzywa,zbiornik
z tworzywa sztucznego,tworzywa sztuczne wyroby,oczka wodne z
tworzywa,doniczki z tworzywa,giełda tworzywa,krzesła z tworzywa
sztucznego,tworzywa akrylowe,tworzywa katowice,zastosowanie tworzywa
sztucznego,meble z tworzywa sztucznego,tworzywa sztuczne firmy,tworzywa
lublin,drzwi z tworzywa,poli eco tworzywa sztuczne,tworzywa sztuczne
ps,tworzywa sztuczne to,tworzywa sztuczne forum,tworzywa sztuczne
historia,tworzywa sztuczne ppt,tworzywa sztuczne wiki,tworzywa sztuczne
pp,klej do tworzywa,wady tworzywa sztucznego,koła zębate z tworzyw
sztucznych,producent rur z tworzyw sztucznych,pokrycia dachowe z
tworzyw,palety z tworzyw sztucznych,koła zębate z tworzyw,kształtki z
tworzyw sztucznych,szamba z tworzyw sztucznych,powłoki z tworzyw
sztucznych,detale z tworzyw sztucznych,robot z tworzyw
sztucznych,materiały z tworzyw sztucznych,palety z tworzyw,instalacje z
tworzyw,szamba z tworzyw,rurociągi z tworzyw sztucznych,instalacje z
tworzyw sztucznych,okna z tworzyw sztucznych,producent wyrobów z
tworzyw sztucznych,części z tworzyw sztucznych,folie z tworzyw
sztucznych,giełda tworzywa sztuczne,wkręty do tworzywa,tworzywa
sztuczne zdjęcia,tworzywa sztuczne w domu,dystrybucja tworzyw
sztucznych,tworzywa sztuczne przetwórstwo,tworzywa sztuczne
obróbka,tworzywa sztuczne opis,zaślepki,kurtyny pcv,kurtyny
paskowe,narzędzia,kształtki,rury,tuleje,taśma
uszczelniająca,mechaniczne,zbiorniki,wyroby,miedzi,pręty,uszczelki,profile
plastikowe,wyroby gumowe,słupki
plastikowe,słupki,spawanie,drewna,uszczelka,szamba,formy
wtryskowe,taśmy teflonowe,olej parafinowy,plac zabaw dla dzieci,place
zabaw dla dzieci,ogrodzenia plastikowe,chemiczne,podesty,pokrycia
dachowe,automatyka przemysłowa,sp z
oo,producenci,produkcja,lublin,tworzywo,fisz tworzywo,rury
tworzywo,metal tworzywo,tworzywo pc,tworzywo ps,tworzywo pu,tworzywo
art,tworzywo san,pa tworzywo,tworzywo warstwowe,nowe tworzywo,tworzywo
syntetyczne,fisz emade tworzywo,tworzywo dobry izolator,tworzywo
konstrukcyjne,tworzywo sztuczne download,tworzywo sztuczne abs,tworzywo
sztuczne rs,tworzywo mineralne,tworzywo sztuczne torrent,tworzywo
sztuczne heavy metal,tworzywo sztuczne grzyb,tworzywo
izolacyjne,pierwsze tworzywo sztuczne,tworzywo pvc,tworzywo sztuczne
pp,tworzywo ceramiczne,tworzywo pp,przezroczyste tworzywo,twarde
tworzywo,przezroczyste tworzywo sztuczne,co to jest tworzywo,tworzywo
na szyby,tworzywo myspace,tworzywo filmowe,tworzywo sztuki,tworzywo
sztuczne kółko,tworzywo literatury,tworzywo sztuki filmowej,tworzywo
hdpe,tworzywo filmu,co to jest tworzywo sztuczne,tworzywo podobne do
kauczuku,technolog tworzyw,przetwurstwo tworzyw sztucznych,rozkład
tworzyw sztucznych,tworzywo stuczne,podstawy recyklingu tworzyw
sztucznych,tworzywo akrylowe,barwienie tworzyw sztucznych,zużycie
tworzyw sztucznych,właściwości mechaniczne tworzyw sztucznych,tworzywa
techniczne,laboratorium tworzyw sztucznych,metody przetwórstwa tworzyw
sztucznych,tworzywa sztuczne charakterystyka,charakterystyka tworzyw
sztucznych,klasyfikacja tworzyw sztucznych,tworzywo do wyrobu
folii,tworzywo sztuczne myspace,tworzywo literackie,malowanie tworzyw
sztucznych,tworzywo sztuczne loff,mity i legendy jako tworzywo
literatury fantasy,tworzywo sztuczne superfrajer,tworzywo sztuczne
sznurowadła,tworzywo sztuczne warszafka,fisz tworzywo sztuczne,grupa
tworzywo,tworzywo sztuczne tramwaj,tworzywo sztuczne tekst,sprzedam
tworzywo,tworzywo sztuczne wiśnie,tworzywo naturalne,fisz emade
tworzywo sztuczne,fisz jako tworzywo sztuczne,tworzywo sztuczne deszcz
w butach,tworzywo sztuczne tysiąc pięćset sto gwiazd,tworzywo sztuczne
peb,fisz emade jako tworzywo sztuczne,tworzywo sztuczne wielki ciężki
słoń,symbole tworzyw,fisz emade jako tworzywo sztuczne sznurowadła,fisz
emade jako tworzywo sztuczne f3,tworzywo sztuczne narkotyk,fisz emade
jako tworzywo sztuczne wiosna 86,tworzywa sztuczne technika,cięcie
tworzyw sztucznych,lekkie tworzywo,fisz emade jako tworzywo sztuczne
heavi metal,fisz emade jako tworzywo sztuczne rapidshare,tworzywo
eko,tworzywo sztuczne wielki ciężki słoń rapidshare,tworzywo
pet,tworzywo skóropodobne,tworzywo muzyki,tworzywo na skoczni,tworzywo
pom,lekkie tworzywo mineralne,lakierowanie tworzyw sztucznych,tworzywo
po brązie,tworzywa sztuczne a środowisko,tworzywo sztuczne peb
pl,tworzywo skutecznych strategii,jako tworzywo sztuczne,pbt
tworzywo,tworzywo na bieżni,tworzywo sztuczne na rzywo w
mózgu,biografia jako tworzywo,epokowe tworzywo po brązie,wpływ tworzyw
sztucznych,biografia jako tworzywo
literackie,budowa,firmy,obraz,rodzaje,specjalne,stal,maszyny,sklepy,blachy,ceny,katalog,parametry,płyty,sprzedam,hurtownie,jako,narzedzia,stopy,wymiary,włókna,fisz,metali,właściwości,obróbka,typu,fisz
emade,stali,technologia,materiałów,w
sztuce,motywy,pneumatyczne,używane,maszyn,przemysłowe,